Voedselzekerheid, voedselprijzen, de opkomst van stadslandbouw en wij in Blijdorp

De stand van zaken wereld wijd in relatie tot onze lokale omgeving

Het lijkt misschien niet realistisch om over voedselzekerheid of -onzekerheid te gaan zitten bloggen. Toch wil ik dit onderwerp in een breder verband brengen en laten zien dat het ieder consument direct of indirect aan gaat. Voedseltekorten worden steeds reëler en waarneembaar. Misschien nog niet zozeer in onze directe omgeving maar denk is aan de voedselbank. Deze organisatie heeft zichzelf niet zomaar in het leven geroepen en dankt zijn bestaansrecht in Rotterdam en de rest van Nederland aan verborgen voedseltekort. Want helaas voedseltekorten en voedselzekerheden hebben een relatie tot geld, belangen en armoede, lokaal en wereldwijd.

Door speculaties en de groter wordende tekorten van grondstoffen, zijn stijgende prijzen van grondstoffen en producten al geruime tijd een feit. Lokaal merken we dat vooral door dat supermarkten steeds duurder worden en in prijzen oorlogen belanden. Voor landen gelegen in Afrika, Zuid-Amerika en Azië is dit op grote schaal al langere tijd waarneembaar doordat het grootste deel van de bevolking gewoon weg geen geld voor eten heeft of nog erger geen beschikking over eten heeft. Verschillende experts voorspellen dat het op termijn nog ingewikkelder zal worden om alle wereldbewoners te voeden. De wereldbevolking groeit niet zozeer in Europa maar wel nog iedere dag in landen waar juist veel voedselonzekerheid is. Onder andere door de snelle groei van de wereldbevolking, de toenemende vleesconsumptie en het opraken van grondstoffen heeft ook de westerse wereld met dit probleem te maken. Aan de stijging van voedselprijzen liggen daarom verschillende oorzaken ten grondslag, waaronder het tekort en verschraling van landbouwgrond voor productie, waterschaarste en de toenemende vleesconsumptie.

Reflectie:  Ik vraag mij af hoe deze voedsel tekorten van toepassing zijn op mijn eigen leven. Met zeker drie overvolle supermarkten op loopafstand en dagelijks nieuwe aanvoer van producten lijkt er voor mij geen enkel probleem te zijn. Of toch ?’

Eten als levensbehoefte en meer

Eten is naast dat het onze eerste levensbehoefte is ook een wezenlijk onderdeel van cultuur. Het is een belangrijke bron van plezier en ontspannen. Welk kind houdt niet van snoep. Daarnaast is in de meeste landen de avondmaal een sociaal gebeuren waar met plezier en aandacht voor elkaar wordt gegeten, gedronken en gesproken. In de hele wereld wordt onder genot van eten stil gestaan bij belangrijke gebeurtenissen. Het vieren van kerstmis, pasen, suikerfeest doet bij menig supermarkt de omzet stijgen. Ook offeren en rituelen in relatie tot cultuur wordt middels eten geuit. Daarnaast wordt in de westerse wereld eten als vermaak en entertainment gebruikt in televisieprogramma’s en bij concepten voor restaurants.  De vele kook tijdschriften laten ook zien wat er allemaal met eten mogelijk is. Eten is meer geworden dan jagen, slachten en opeten.

Reflectie : ‘Het eten is essentieel onderdeel van ons dagelijks leven, mensen vinden in het eten een rustpunt met aandacht voor elkaar. Met eten en het genieten van eten wordt verbondenheid gecreëerd  tussen mensen en culturen. Eten is verder een wezenlijke uiting van het tonen van respect en gastvrijheid is mijn persoonlijke ervaring.’ 

Het (inter) nationale voedsel versus (lokaal) landbouwbeleid

Voedselzekerheid staat in directe relatie tot de wereldeconomie. Waarbij de wereldeconomie gezien kan worden als het economisch huishoudboekje met afspraken tussen de landen in de wereld. Voedselzekerheid is in dit verband een vraagstuk van verdeling en macht. In vele landen is het niet zozeer een gebrek aan voedsel maar meer een kwestie van het niet kunnen aanspraak maken op voedsel. Speculatie’s op de voedselmarkt zorgen er voor dat de prijzen van voedsel sterk schommelen. Het produceren van voedsel heeft een directe relatie tot de wereldgrondstoffen en olie markt.  Bijvoorbeeld tarwe en maïs zijn net zo goed grondstoffen die worden verhandeld naast olie.

Een bijkomend probleem is dat er steeds meer mensen naar de stad trekken, op zoek naar werk en kansen. Niet alleen in steden van Afrika, Zuid-Amerkia en Azie is dit een fenomeen ook Europese steden worden gekenmerkt door een trek richting de steden. In steden wordt nauwelijks zelf voedsel geproduceerd. Het eten wordt van het buitengebied gehaald, uit verre streken en landen.

Reflectie : ‘In de wereld wordt voldoende voedsel geproduceerd beweert men. Een groot probleem is vooral dat de verdeling niet in balans is. Door gevolg van armoede, prijsschommelingen, inefficiënte opslagmethode en slechte infrastructuur heeft niet iedereen toegang tot voldoende voedsel. Moet ik mij hierdoor aangesproken voelen als Blijdorper ? Ik heb toch die overvolle supermarkten op loopafstand ? Of moet ik mij de vraag stellen hoe lang die supermarkten nog overvol en goed bevoorraad zijn ? 

Waarom zou ik nou mijn eigen voedsel moeten gaan verbouwen terwijl de supermarkt om de hoek vol liggen met producten ?

  • Naar verwachting zullen in 2015 meer dan 700 miljoen mensen kampen met ernstig overgewicht tegelijkertijd zullen er bijna 700 miljoen mensen kampen met ondergewicht ;
  • Klimaatverandering is een van de factoren die voedselproductie zal belemmeren;
  • Belangrijke elementen voor landbouw zoals land, fosfor en (schoon)water worden steeds schaarser daarnaast hebben we met het landbouwbeleid vooral gronden laten verschralen;
  • De prijsschommelingen op de voedselmarkt kunnen verergeren door de toenemende relatie tussen de energie- en de voedselmarkt.

Het lijkt dat met het hebben van overvolle supermarkten voor ons niets aan de hand is. Om direct invloed op prijzen van voedsel en energie te hebben en op het verbeteren van het klimaat kunnen we met het voor eigen consumptie voedsel verbouwen een wezenlijke bijdrage leveren aan aan wereldwijd probleem.  Dit opkomend fenomeen heet zelfvoorzienend leven en verklaart de opkomst van stadslandbouw en het ontstaan van buurtmoestuinen op braakliggende ongebruikte terreinen. Het is aan de ene kant een roep om onze dure grond goed te gebruiken en aan de andere kant de roep om zelf aan de slag te gaan. Zelfs de terug keer van boeren naar of in de directe omgeving van de stad zijn vandaag de dag geen rare verschijnselen. Stadslandbouw en de regionale landbouw gaan de uitdaging aan met de toekomstige stad in wording. Het is meer dan een hip tijdelijk fenomeen en zal verankerd worden in onze samenleving die met name een samenleving zal zijn van onze kinderen !

Kansen van lokaal verbouwen en distribueren :

  • Het bewust kiezen voor vlees wat met respect voor het dier tot stand is gekomen draagt bij aan een gezonder welzijn van dier, mens en milieu;
  • Het bewust kiezen voor het eten van minder vlees draagt bij aan het niet verder vergroten van de klimaatproblemen;
  • Bewust kiezen voor lokaal is weten waar je eten vandaan komt en wie het verbouwt. Dit draagt wezenlijk bij aan ons persoonlijk welzijn en het voelen van verbondenheid en betrokkenheid met onze leefomgeving;
  • Langdurig slecht eten belemmert onze ontwikkeling waardoor leer- en arbeidsproductiviteit achteruit gaan en een barrière vormen voor onze verdere ontwikkeling. Zowel in rijke – als in arme landen wordt slecht gegeten. De term slecht eten heeft dan wel twee wezenlijk andere betekenissen. De ene is slecht in de zin van eenzijdig en verarming van voedingsstoffen, de andere is met name slecht in de zin van te weinig of helemaal niet hebben.
  • Bewust kiezen voor lokaal voedsel is een antwoord op het tegen gaan van voedsel speculatie en stijging van marktprijzen Door het zelf te verbouwen heb jezelf de prijs in de hand. Ook het voedsel wat lokaal verbouwt wordt skipt vele schakels waardoor prijzen aanzienlijk zullen en kunnen dalen. Hierdoor worden de prijzen voor voedsel weer eerlijk. Het terug dringen van de vele kilometers die ons voedsel dagelijks aflegt kan hiermee aan banden worden gelegd.
  • Het bewust produceren van je eigen voedsel maakt burgers sociaal en betrokken door het samen werken en verbouwen.
  • Het bewerken en onderhouden van land is arbeidsintensief. Zeker kennis zal moeten worden ontwikkeld. Het doorgeven van kennis van professionals is essentieel. Met het vele wegvallen van banen aan de ene kant worden met het lokaal voedsel verbouwen weer talrijke nieuwe banen geschapen.
  • Horeca en voedingsindustrie kunnen door slim in te kopen en te plannen met hun producenten goedkoper inkopen en zorgen dat zij minder hoeven weg te gooien en een gezond rendabel bedrijf behouden.
  • Eten als bezigheid maakt onderdeel uit van onze cultuur. Het is uiting van plezier en sociaal verbonden zijn.
  • Wijkbewoners kunnen gezamenlijk voedsel voor eigen consumptie verbouwen of laten verbouwen bij lokale producenten. Het concept versvoko legt goed uit hoe dit werkt.

En wij consumente ?

Voedselzekerheid, voedselonzekerheid of voeseltekorten zijn een ingewikkeld probleem maar als consument kun je wel degelijk je bijdrage leveren. Invloed hebben op deze zekerheid en zorgen dat prijzen eerlijk blijven is met namen een kwestie van weten wat je eet. Fair trade labels zijn daarom niet alleen een label voor producten van ver weg maar nog meer van producten lokaal geproduceerd. Daarom en bovenal Wat je van dichtbij haalt is het lekkerst …. UIT JE EIGEN STAD.  

Dit is tevens een oproep om te stemmen voor het gelijkname stadsinititatief tussen 1 maart en 12 maart !

Met dank aan NCDO globaliseringsreeks 2 Voedselzekerheid en Vereniging Eetbaar Rotterdam waar ik de afgelopen tijd inspiratie en kennis heb opgedaan.